Công thức tính giá thành: hai công thức, hai câu hỏi khác nhau

Tra cứu «công thức tính chi phí sản xuất» sẽ ra công thức kế toán chuẩn. Bóc giá thành một sản phẩm trên Costdown sẽ ra một con số khác. Cả hai đều đúng — chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau, và không biết điều đó là nguồn gốc của rất nhiều tranh cãi trong nội bộ nhà máy.

Hai câu hỏi, hai công thức

Câu thứ nhất nhìn cả kỳ, gộp mọi sản phẩm. Câu thứ hai nhìn một sản phẩm, tách khỏi mọi thứ khác. Không câu nào suy ra được câu kia bằng phép chia đơn giản.

Công thức kế toán theo kỳ

Đây là công thức người ta tìm thấy khi tra cứu, và nó gom chi phí theo khoản mục:

Tổng chi phí sản xuất trong kỳ = Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Chi phí nhân công trực tiếp + Chi phí sản xuất chung

Rồi từ chi phí của kỳ ra giá thành của sản phẩm đã hoàn thành trong kỳ:

Giá thành sản phẩm hoàn thành = Chi phí dở dang đầu kỳ + Tổng chi phí sản xuất trong kỳ − Chi phí dở dang cuối kỳ

Công thức giá thành đơn vị

Costdown tính theo hướng còn lại — cộng những gì một sản phẩm tiêu tốn, theo đúng thứ tự nó đi qua xưởng:

Giá thành đơn vị = Nguyên vật liệu + Máy móc + Nhân công + Dụng cụ + Phế phẩm + Sửa lại + Gia công ngoài + Bao bì + Vận chuyển + Chi phí chung − Giá trị thu hồi

Không có dở dang trong công thức này, vì nó không nhìn theo kỳ. Nó tính một sản phẩm đã làm xong.

Đối chiếu: 3 khoản mục kế toán và 10 hạng mục

Mười hạng mục không mâu thuẫn với ba khoản mục kế toán — chúng chi tiết hơn. Bảng dưới đây là cầu nối:

Vì sao hai con số lệch nhau — và đó là bình thường

Đây là chỗ hay gây tranh cãi nhất: bạn lấy con số Costdown đem so với «giá thành sản xuất» trên sổ, thấy lệch, rồi kết luận một bên tính sai. Thường thì không bên nào sai — chúng khác phạm vi.

1. Hai dòng cuối bảng trên. Bao bì bán hàng và cước giao hàng nhiều doanh nghiệp không đưa vào giá thành sản xuất, nhưng chúng là chi phí thật của sản phẩm nên Costdown vẫn tính.
2. Sản phẩm dở dang. Kế toán chuyển chi phí dở dang sang kỳ sau; giá thành đơn vị không có khái niệm đó.
3. Phân bổ chi phí chung. Kế toán phân bổ theo tiêu thức của cả kỳ; giá thành đơn vị phân bổ theo tiêu thức bạn chọn cho sản phẩm đó.
4. Phạm vi sản phẩm. Sổ sách gộp mọi mã hàng trong kỳ; giá thành đơn vị tách riêng một mã.

Khi nào dùng công thức nào

Ba việc cuối là lý do Costdown tồn tại. Công thức kế toán không làm được chúng — không phải vì nó kém, mà vì nó được thiết kế để trả lời câu hỏi khác.

Ba chỗ hay sai khi trộn hai công thức

1. Lấy tổng chi phí sản xuất cả kỳ chia cho tổng sản lượng cả kỳ rồi gọi đó là giá thành một sản phẩm. Chỉ đúng khi cả kỳ chỉ làm đúng một mã hàng — hiếm khi đúng.
2. Lấy tỷ lệ chi phí chung của kỳ này áp cho một sản phẩm làm ở kỳ sản lượng khác hẳn. Chi phí chung chạy theo thời gian, nên nó phải chia cho sản lượng của CHÍNH kỳ đó.
3. So bảng có tính bao bì và vận chuyển với bảng không tính, rồi kết luận bên kia hiệu quả hơn. Đó là chênh lệch phạm vi, không phải chênh lệch năng lực.