Koszt jednej maszyny: sumuj od części w górę, a nie dziel od maszyny w dół

Wszystkie poprzednie teksty liczą koszt **jednej rzeczy przechodzącej przez ciąg maszyn**. Budowa maszyn jest inna: wyrobem jest zespół złożony z kilkudziesięciu do kilkuset części, każda ma własną drogę, a część nie pochodzi od Ciebie.

Kierunek liczenia jest więc odwrócony: **sumujesz od części w górę**, zamiast dzielić maszynogodziny w dół. Ten tekst idzie dokładnie w tej kolejności.

Podziel części na trzy rodzaje, zanim cokolwiek policzysz

Ten krok jest pomijany najczęściej, a bez niego wszystkie dalsze liczby są przesunięte:

Dziesięć pozycji w kolejności budowy

1. Materiał

Składa się z dwóch bardzo różnych części pod względem sposobu zdobycia liczby:

• Materiał na części wykonywane u siebie — blachy, pręty, profile aluminiowe, tworzywa konstrukcyjne. Bierz według masy materiału wydanego z magazynu, a nie masy gotowej części.
• Części handlowe — bierz wprost cenę zakupu. To zwykle **NAJWIĘKSZA** część maszyny, a zarazem ta, którą najłatwiej zaniżyć, bo rozprasza się po wielu drobnych zakupach.

2. Maszyny

Tylko dla **części wykonywanych u siebie**. Części handlowe i zlecane na zewnątrz nie zajmują Twoich maszyn.

Sposób: zsumuj maszynogodziny poszczególnych części własnych, zgodnie z tekstem o obróbce skrawaniem. Nie bierz «łącznych godzin warsztatu podzielonych przez liczbę wydanych maszyn» — w tej liczbie są godziny innych zleceń.

3. Robocizna

Ta branża ma **trzy wyraźnie rozdzielone bloki pracy**, a połączenie ich w jeden odbiera wszelką możliwość usprawniania:

1. Robocizna wykonania części — leży razem z maszynogodzinami.
2. Robocizna montażu — łączenie części w zespoły i w maszynę. Mierzona w godzinach na jedną maszynę.
3. Robocizna podłączeń i regulacji — elektryka, pneumatyka, hydraulika, parametryzacja. Zwykle inni ludzie o innej stawce godzinowej.

4. Narzędzia

Narzędzia skrawające, ściernice, wiertła do części własnych — dzielone przez trwałość, jak w tekście o obróbce skrawaniem. Oprzyrządowanie specjalne dla tej maszyny **nie** należy tutaj; to koszt jednorazowy, patrz tekst drugi.

5. Braki

Części wykonane wadliwie, do wyrzucenia. W tej branży braki mają swoją właściwość: **jedna wadliwa część potrafi zablokować całą maszynę**, bo maszyny bez jednej części nie da się wydać.

Poza utraconymi pieniędzmi materiału brak pociąga tu więc opóźnienie dostawy. Opóźnienia nie da się wpisać w pole braków, ale należy je zapisać w części dowodowej — to powód, dla którego niewielka poprawa udziału braków jest warta więcej, niż pokazuje liczba materiałowa.

6. Poprawki

Ta branża ma dwa rodzaje poprawek o bardzo różnym koszcie:

• Poprawienie jednej części przed montażem — tanie, kosztuje tylko pracę przy tej części.
• Poprawianie po zmontowaniu zespołu — trzeba rozebrać, poprawić, złożyć ponownie, wyregulować od nowa. Wielokrotnie droższe i to właśnie ten rodzaj bywa pomijany.

7. Kooperacja

Hartowanie, galwanizacja, malowanie, cięcie laserem, odlewanie — operacje, na które nie masz maszyn. Wpisuj według ceny jednostkowej podanej przez kooperanta dla partii, podzielonej przez liczbę części w partii.

Dolicz **fracht tam i z powrotem** oraz części zepsute przez kooperanta, jeśli umowa nie obciąża nimi jego.

8. Uruchomienie i odbiór

Ten etap w innych branżach prawie nie występuje, a tutaj jest obowiązkowy: maszyna musi działać, zanim zostanie wydana.

Koszt uruchomienia obejmuje godziny osób nadzorujących, prąd w czasie pracy, materiały zużywane podczas prób oraz materiał próbny, jeśli maszyna musi rzeczywiście coś wyprodukować, żeby wykazać działanie. Costdown nie ma osobnego pola dla tej pozycji — wpisz ją w robociznę i materiał, ale **zaznacz w części dowodowej**, że to uruchomienie, żeby czytelnik nie podejrzewał nadmiernego zużycia materiału.

9. Opakowanie i transport

Maszyny przemysłowe wymagają zwykle własnych skrzyń, a czasem trzeba je rozebrać do transportu i złożyć na miejscu. To rozbieranie i ponowny montaż to **robocizna**, a nie transport — wpisz w robociznę i dopisz wyjaśnienie.

10. Koszty wydziałowe

Powierzchnia, oświetlenie, zarządzanie, magazyn. Przy krótkich seriach rozliczanie według maszynogodzin często myli, bo maszyna spędza większość czasu na stole montażowym, a nie przy obrabiarce. Rozliczenie według **łącznych godzin ludzkich** zwykle trafia lepiej.

Trzy częste błędy

1. Podwójne policzenie części z powierzonym materiałem — wpisany materiał ORAZ pełna cena kooperacji.
2. Połączenie robocizny wykonania części z robocizną montażu w jeden wiersz — potem nikt nie wie, gdzie usprawniać.
3. Pominięcie kosztów jednorazowych (projekt, oprzyrządowanie, pierwsze uruchomienie) — patrz tekst drugi, to najcięższy błąd tej branży.