Wzory kalkulacji: dwa wzory, dwa różne pytania
Okresowy wzór rachunkowości i kalkulacja jednostkowa odpowiadają na różne pytania. Zestawienie trzech pozycji kosztowych z dziesięcioma pozycjami — i dlaczego rozbieżność obu liczb jest normalna.
Szukając «wzoru na koszt wytworzenia» trafisz na wzór księgowy. Rozkładając koszt jednego wyrobu w Costdown otrzymasz inną liczbę. **Obie są poprawne** — odpowiadają na różne pytania, a nieświadomość tego jest źródłem bardzo wielu sporów wewnątrz zakładu.
Dwa pytania, dwa wzory
| Pytanie | Kto pyta | Do czego służy |
|---|---|---|
| Ile kosztowała produkcja w tym okresie? | Księgowość, właściciel | Sprawozdanie finansowe, podatek, wynik okresu |
| Ile kosztuje jedna sztuka? | Technolodzy, ofertowanie, usprawnienia | Oferta, porównanie, udowodnienie usprawnienia |
Pierwsze pytanie patrzy na **cały okres**, obejmując wszystkie wyroby. Drugie patrzy na **jedną sztukę**, w oderwaniu od reszty. Żadnego nie da się wyprowadzić z drugiego prostym dzieleniem.
Wzór okresowy rachunkowości
To wzór, który znajduje się przy wyszukiwaniu, i grupuje on koszty według **rodzaju**:
**Całkowite koszty produkcji okresu = Koszty bezpośrednie materiałowe + Robocizna bezpośrednia + Koszty wydziałowe**
Z kosztów okresu wyprowadza się koszt wytworzenia wyrobów **ukończonych** w tym okresie:
**Koszt wytworzenia wyrobów gotowych = Produkcja w toku na początek + Koszty produkcji okresu − Produkcja w toku na koniec**
Kalkulacja jednostkowa
Costdown liczy z drugiej strony — sumuje to, co zużywa **jedna sztuka**, dokładnie w kolejności, w jakiej przechodzi przez zakład:
**Koszt jednostkowy = Materiał + Maszyna + Robocizna + Narzędzia + Braki + Poprawki + Kooperacja + Opakowanie + Transport + Koszty ogólne − Wartość odzysku**
W tym wzorze nie ma produkcji w toku, bo nie patrzy on na okres. Liczy jedną gotową sztukę.
Zestawienie: trzy pozycje kosztowe i dziesięć pozycji
Dziesięć pozycji nie stoi w sprzeczności z trzema pozycjami rachunkowymi — jest **bardziej szczegółowe**. Poniższa tabela to pomost:
| Pozycja rachunkowa | Odpowiadająca pozycja w Costdown |
|---|---|
| Koszty bezpośrednie materiałowe | 1. Materiał (oraz odjęcie Wartości odzysku) |
| Robocizna bezpośrednia | 3. Robocizna |
| Koszty wydziałowe | 2. Maszyny · 4. Narzędzia · 10. Koszty ogólnozakładowe |
| Zależnie od zasad księgowania w firmie | 5. Braki · 6. Poprawki · 7. Kooperacja |
| Zwykle POZA kosztem wytworzenia | 8. Opakowanie sprzedażowe · 9. Dostawa |
Dlaczego obie liczby się różnią — i dlaczego to normalne
To najczęstsze pole sporu: bierzesz liczbę z Costdown, porównujesz z «kosztem wytworzenia» z ksiąg, widzisz różnicę i wnioskujesz, że któraś strona liczy źle. Zwykle **żadna strona nie liczy źle** — mają inny zakres.
- Dwa ostatnie wiersze tabeli powyżej. Opakowania sprzedażowego i dostawy wiele firm nie wlicza do kosztu wytworzenia, ale to realne koszty wyrobu, więc Costdown je liczy.
- Produkcja w toku. Księgowość przenosi jej koszt na następny okres; kalkulacja jednostkowa nie zna takiego pojęcia.
- Rozliczanie kosztów ogólnych. Księgowość rozlicza według klucza całego okresu; kalkulacja jednostkowa według klucza, który wybierasz dla tego wyrobu.
- Zakres wyrobów. Księgi obejmują wszystkie indeksy okresu; kalkulacja jednostkowa wydziela jeden.
Kiedy który wzór
| Zadanie | Który wzór |
|---|---|
| Sprawozdanie finansowe, rozliczenie podatkowe | Rachunkowość okresowa — tak nakazują zasady rachunkowości |
| Oferta dla klienta | Kalkulacja jednostkowa — klient kupuje sztukę, nie okres |
| Udowodnienie, ile oszczędza usprawnienie | Kalkulacja jednostkowa, przed i po, w tym samym zakresie |
| Porównanie z innym zakładem | Kalkulacja jednostkowa — okresy obrachunkowe obu stron nie są takie same |
Te trzy ostatnie zadania są powodem istnienia Costdown. Wzór księgowy ich nie wykona — nie dlatego, że jest gorszy, lecz dlatego, że zbudowano go do innego pytania.
Trzy błędy przy mieszaniu obu wzorów
- Podzielenie całkowitych kosztów produkcji okresu przez całkowitą produkcję okresu i nazwanie tego kosztem jednostkowym. To poprawne tylko wtedy, gdy przez cały okres robiono jeden indeks — rzadko prawda.
- Zastosowanie narzutu kosztów ogólnych z tego okresu do wyrobu produkowanego w okresie o zupełnie innej wielkości produkcji. Koszty ogólne biegną z czasem, więc muszą być dzielone przez produkcję TEGO okresu.
- Porównanie tabeli liczącej opakowanie i transport z tabelą, która ich nie liczy, i wnioskowanie, że druga strona jest wydajniejsza. To różnica zakresu, nie różnica sprawności.
Powiązane poradniki
- Czy oszczędność jest realna: wąskie gardło i trzy drogi, którymi liczba staje się pieniędzmi
Dlaczego usprawnienie przyspieszające maszynę zwykle nie przynosi ani grosza, kiedy liczba na papierze staje się prawdziwymi pieniędzmi, i jak wypełnić pole wąskiego gardła, żeby system ostrzegał za Ciebie.
- Sześć pól, które zwykle zostają puste, i w którą stronę każde zniekształca kalkulację
Uzysk materiałowy, współczynnik dodatków dla człowieka i maszyny, energia, liczba sztuk w opakowaniu i koszty stałe partii: sześć pól, których prawie nikt nie wypełnia, każde przesuwa koszt inaczej.