Wzory kalkulacji: dwa wzory, dwa różne pytania

Szukając «wzoru na koszt wytworzenia» trafisz na wzór księgowy. Rozkładając koszt jednego wyrobu w Costdown otrzymasz inną liczbę. Obie są poprawne — odpowiadają na różne pytania, a nieświadomość tego jest źródłem bardzo wielu sporów wewnątrz zakładu.

Dwa pytania, dwa wzory

Pierwsze pytanie patrzy na cały okres, obejmując wszystkie wyroby. Drugie patrzy na jedną sztukę, w oderwaniu od reszty. Żadnego nie da się wyprowadzić z drugiego prostym dzieleniem.

Wzór okresowy rachunkowości

To wzór, który znajduje się przy wyszukiwaniu, i grupuje on koszty według rodzaju:

Całkowite koszty produkcji okresu = Koszty bezpośrednie materiałowe + Robocizna bezpośrednia + Koszty wydziałowe

Z kosztów okresu wyprowadza się koszt wytworzenia wyrobów ukończonych w tym okresie:

Koszt wytworzenia wyrobów gotowych = Produkcja w toku na początek + Koszty produkcji okresu − Produkcja w toku na koniec

Kalkulacja jednostkowa

Costdown liczy z drugiej strony — sumuje to, co zużywa jedna sztuka, dokładnie w kolejności, w jakiej przechodzi przez zakład:

Koszt jednostkowy = Materiał + Maszyna + Robocizna + Narzędzia + Braki + Poprawki + Kooperacja + Opakowanie + Transport + Koszty ogólne − Wartość odzysku

W tym wzorze nie ma produkcji w toku, bo nie patrzy on na okres. Liczy jedną gotową sztukę.

Zestawienie: trzy pozycje kosztowe i dziesięć pozycji

Dziesięć pozycji nie stoi w sprzeczności z trzema pozycjami rachunkowymi — jest bardziej szczegółowe. Poniższa tabela to pomost:

Dlaczego obie liczby się różnią — i dlaczego to normalne

To najczęstsze pole sporu: bierzesz liczbę z Costdown, porównujesz z «kosztem wytworzenia» z ksiąg, widzisz różnicę i wnioskujesz, że któraś strona liczy źle. Zwykle żadna strona nie liczy źle — mają inny zakres.

1. Dwa ostatnie wiersze tabeli powyżej. Opakowania sprzedażowego i dostawy wiele firm nie wlicza do kosztu wytworzenia, ale to realne koszty wyrobu, więc Costdown je liczy.
2. Produkcja w toku. Księgowość przenosi jej koszt na następny okres; kalkulacja jednostkowa nie zna takiego pojęcia.
3. Rozliczanie kosztów ogólnych. Księgowość rozlicza według klucza całego okresu; kalkulacja jednostkowa według klucza, który wybierasz dla tego wyrobu.
4. Zakres wyrobów. Księgi obejmują wszystkie indeksy okresu; kalkulacja jednostkowa wydziela jeden.

Kiedy który wzór

Te trzy ostatnie zadania są powodem istnienia Costdown. Wzór księgowy ich nie wykona — nie dlatego, że jest gorszy, lecz dlatego, że zbudowano go do innego pytania.

Trzy błędy przy mieszaniu obu wzorów

1. Podzielenie całkowitych kosztów produkcji okresu przez całkowitą produkcję okresu i nazwanie tego kosztem jednostkowym. To poprawne tylko wtedy, gdy przez cały okres robiono jeden indeks — rzadko prawda.
2. Zastosowanie narzutu kosztów ogólnych z tego okresu do wyrobu produkowanego w okresie o zupełnie innej wielkości produkcji. Koszty ogólne biegną z czasem, więc muszą być dzielone przez produkcję TEGO okresu.
3. Porównanie tabeli liczącej opakowanie i transport z tabelą, która ich nie liczy, i wnioskowanie, że druga strona jest wydajniejsza. To różnica zakresu, nie różnica sprawności.