Koszty jednorazowe w budowie maszyn: projekt, oprzyrządowanie, pierwsze uruchomienie

W branżach o dużej produkcji koszty jednorazowe dzieli się przez dziesiątki tysięcy sztuk, więc są tak małe, że nikogo nie obchodzą. W budowie maszyn ta sama kwota dzieli się przez liczbę niewielką — i bywa większa niż cały materiał.

Tutaj ta branża liczy błędnie najczęściej, a błąd zawsze idzie w jedną stronę: rzeczywisty koszt jest wyższy niż policzony.

Co jest jednorazowe

Prosty sprawdzian: czy przy drugiej sztuce trzeba to zrobić jeszcze raz? Jeśli nie, to koszt jednorazowy.

Na ile sztuk dzielić — najtrudniejsze pytanie

Na liczbę maszyn w tym zleceniu, czy na liczbę maszyn, które spodziewasz się sprzedać w przyszłości? Obie drogi dają bardzo różne liczby i obie mają swoje uzasadnienie.

• Dzielenie przez bieżące zlecenie — ostrożne, koszt wyższy, i nigdy nie stracisz na kosztach jednorazowych. Sensowne, gdy maszyna powstaje dla jednego konkretnego odbiorcy.
• Dzielenie przez spodziewaną liczbę z wielu zleceń — koszt niższy, oferta bardziej konkurencyjna, ale obstawiasz zlecenie, którego jeszcze nie ma. Jeśli drugie nie przyjdzie, straciłeś część niepokrytą.

Kiedy NIE wliczać do kosztu wyrobu

Jeśli odbiorca płaci osobno za projekt i oprzyrządowanie — co przy maszynach specjalnych jest częste — to te kwoty nie należą już do kosztu wyrobu. Wpisanie ich tam ponownie to liczenie podwójne.

Musi być jednak jasne, czyje jest wtedy oprzyrządowanie: jeśli należy do odbiorcy i może je zabrać do innego wytwórcy, nie wolno Ci go rozliczać na kolejne zlecenia.

Dlaczego to miejsce decyduje o zysku i stracie

W branży o krótkich seriach koszty jednorazowe mogą stanowić znaczącą część kosztu. Pominięcie ich sprawia, że kalkulacja wygląda dobrze, oferta wygląda konkurencyjnie, a Ty wygrywasz przetarg — po cenie poniżej rzeczywistego kosztu.

To także wyjaśnia, dlaczego część wytwórców ma wrażenie, że «im więcej roboty, tym mniej pieniędzy», choć każde zlecenie wychodzi na papierze na plus: policzony zysk dotyczy kosztów wpisanych, a te niewpisane i tak trzeba pokryć prawdziwymi pieniędzmi.

Gdzie usprawniać, gdy koszty jednorazowe są duże

Gdy kalkulacja pokazuje duży udział kosztów jednorazowych, kierunek usprawnień jest zupełnie inny niż w produkcji wielkoseryjnej — nie skracanie czasu cyklu, lecz sprawienie, żeby koszt jednorazowy dał się użyć ponownie:

• Ujednolicenie części między kolejnymi generacjami maszyn, żeby jeden rysunek i jedno oprzyrządowanie obsłużyły kilka zleceń.
• Używanie oprzyrządowania uniwersalnego zamiast specjalnego tam, gdzie pozwala na to tolerancja.
• Oddzielenie części projektu nadającej się do ponownego użycia od części robionej pod konkretnego odbiorcę i obciążanie odbiorcy tylko tą drugą.

Żadnego z tych trzech kierunków nie widać, dopóki koszty jednorazowe są wymieszane w koszcie jednostkowym. Wydzielenie ich jest warunkiem, żeby je w ogóle zobaczyć.