Chi phí một lần trong chế tạo máy: thiết kế, đồ gá, chạy thử đầu tiên

Ở ngành sản lượng lớn, chi phí một lần chia cho hàng chục nghìn sản phẩm nên nó nhỏ tới mức không ai để ý. Ở chế tạo máy thì cùng khoản đó chia cho một con số nhỏ — và nó có thể lớn hơn cả phần vật liệu.

Đây là chỗ ngành này tính sai nhiều nhất, và cái sai đi theo một hướng cố định: **giá thành thật cao hơn giá thành đã tính**.

Khoản nào là một lần

Phép thử đơn giản: **làm cái thứ hai thì có phải làm lại không?** Không phải làm lại thì đó là khoản một lần.

Chia trên bao nhiêu sản phẩm — câu hỏi khó nhất

Chia trên số máy trong **đơn hàng này**, hay trên số máy bạn **hy vọng bán được** trong tương lai? Hai cách cho hai con số rất khác nhau, và cả hai đều có lý.

• Chia trên đơn hàng hiện tại — thận trọng, giá thành cao, và bạn không bao giờ lỗ vì khoản một lần. Nên dùng khi đây là máy làm riêng cho một khách.
• Chia trên sản lượng dự kiến nhiều đơn — giá thành thấp hơn, cạnh tranh hơn, nhưng bạn đang đặt cược vào đơn hàng chưa có. Nếu đơn thứ hai không tới thì bạn đã lỗ phần chưa thu hồi.

Khi nào KHÔNG chia vào giá thành

Nếu khách hàng **trả riêng** tiền thiết kế và đồ gá — chuyện thường gặp khi làm máy theo yêu cầu — thì khoản đó không thuộc giá thành sản phẩm nữa. Khai vào giá thành lần nữa là tính đúp.

Nhưng đồ gá lúc đó thuộc về ai cũng cần rõ: nếu nó thuộc về khách và họ có quyền mang đi nhà khác, bạn không được phân bổ nó cho các đơn hàng sau.

Vì sao chỗ này quyết định lời lỗ

Trong một ngành lô nhỏ, khoản một lần có thể chiếm phần đáng kể giá thành. Bỏ qua nó thì bảng giá thành trông đẹp, báo giá trông cạnh tranh, và bạn thắng thầu — bằng một mức giá dưới giá thành thật.

Đây cũng là lý do một số nhà chế tạo thấy «càng làm càng không có tiền» dù mỗi đơn hàng đều tính là có lãi: phần lãi tính được là lãi trên phần chi phí đã khai, còn phần chưa khai vẫn phải trả bằng tiền thật.

Chỗ đáng cải tiến khi khoản một lần lớn

Khi bảng giá thành cho thấy khoản một lần chiếm tỷ trọng lớn, hướng cải tiến khác hẳn ngành sản lượng lớn — không phải rút chu kỳ, mà là **làm cho khoản một lần dùng lại được**:

• Chuẩn hoá chi tiết giữa các đời máy, để một bản vẽ và một đồ gá phục vụ nhiều đơn.
• Dùng đồ gá vạn năng thay đồ gá chuyên dùng ở những chỗ dung sai cho phép.
• Tách phần thiết kế dùng lại được ra khỏi phần riêng cho khách, và chỉ tính khách phần riêng.

Ba hướng này đều không nhìn thấy được nếu khoản một lần đang bị trộn vào giá thành đơn vị. Tách nó ra là điều kiện để thấy.