Biến dạng nhiệt: khoản chi phí không nằm ở dòng nào trong bảng giá thành
Nhiệt hàn làm kết cấu cong vênh, và tiền nắn lại nằm rải trong nhiều hạng mục nên không ai thấy nó. Cách gom lại để đo được, và vì sao gá đặt rẻ hơn nắn.
Hàn là đưa nhiệt vào một chỗ rồi để nó nguội. Kim loại co lại khi nguội, và nó co không đều — nên kết cấu sau khi hàn không còn đúng hình dạng trước khi hàn.
Đó là hiện tượng ai làm nghề cũng biết. Cái ít ai làm là **đo xem nó tốn bao nhiêu tiền** — vì tiền đó không nằm ở dòng nào cả.
Tiền của biến dạng nằm rải ở bốn chỗ
| Chỗ | Hiện ra dưới dạng | Vì sao khó thấy |
|---|---|---|
| Nhân công | Công nắn, công gá chống biến dạng | Trộn chung với công hàn |
| Sửa lại | Cắt rời rồi hàn lại đúng vị trí | Ghi là «sửa lại», không ghi nguyên nhân |
| Vật tư | Vật tư hàn dùng cho phần hàn lại | Cộng chung vào tổng vật tư |
| Phế phẩm | Kết cấu vênh quá mức phải bỏ | Hiếm, nên bị coi là ngoại lệ |
Không dòng nào trong bảng giá thành tên là «biến dạng nhiệt», nên khoản này gần như luôn vô hình. Và thứ vô hình thì không ai cải tiến.
Cách gom lại để đo được
Không cần thêm ô mới. Chỉ cần **ghi nguyên nhân vào phần kiểm chứng** mỗi khi khai một dòng thuộc bốn chỗ trên.
- Khi khai công nắn, ghi rõ đó là công nắn — không gộp vào «công hoàn thiện».
- Khi khai sửa lại, ghi rõ nguyên nhân là khuyết tật mối hay là sai lệch kích thước.
- Sau vài sản phẩm, cộng lại các dòng có ghi nguyên nhân biến dạng.
Vì sao gá đặt rẻ hơn nắn
Có hai cách xử lý biến dạng, và bảng giá thành phân biệt được chúng rất rõ:
- Chống trước — đồ gá giữ kết cấu trong khi hàn, và trình tự hàn được sắp để nhiệt phân bố đều. Chi phí là một lần (đồ gá) cộng một chút công gá.
- Sửa sau — hàn xong rồi nắn. Chi phí lặp lại trên MỌI sản phẩm, và nó không giảm theo sản lượng.
Đây là đúng dạng bài toán mà bài chi phí một lần bên ngành chế tạo máy mô tả: một khoản một lần đổi lấy một khoản lặp lại. Với sản lượng đủ lớn, cách chống trước luôn thắng; với đơn chiếc thì chưa chắc.
Ranh giới của bài này
Bài này nói về **cách đo và cách khai** chi phí do biến dạng. Nó không nói trình tự hàn nào ít biến dạng nhất, không nói nên gá bằng gì, không nói mức nhiệt nào là hợp lý — những thứ đó phụ thuộc vật liệu, chiều dày, loại mối và thiết bị của chính bạn, và bạn biết rõ hơn bất kỳ tài liệu chung nào.
Điều Costdown làm được mà bạn khó tự làm là phần còn lại: giữ số của cả hai phương án cạnh nhau, có lịch sử sửa đổi, và cho người khác trong ngành xác nhận hoặc phản bác bằng số của họ.
Bài liên quan
- Tính giá thành kết cấu hàn: đo bằng mét đường hàn, không bằng số sản phẩm
Bóc giá thành một kết cấu thép hàn theo đủ 10 hạng mục. Điểm khác mọi ngành khác: sản lượng đo bằng chiều dài đường hàn, và vật tư hàn tỷ lệ với chiều dài đó.
- Chi phí một lần trong chế tạo máy: thiết kế, đồ gá, chạy thử đầu tiên
Với lô nhỏ và đơn chiếc, khoản chi một lần không chia mỏng đi được. Cách xác định khoản nào là một lần, chia trên bao nhiêu sản phẩm, và vì sao báo giá bỏ qua nó thì lỗ.
- Sáu ô hay bị bỏ trống, và ô nào làm sai theo hướng nào
Tỷ lệ đạt vật liệu, hệ số phụ trội người và máy, điện năng, số sản phẩm mỗi thùng và chi phí cố định theo lô: sáu ô ít ai khai, mỗi ô làm giá thành lệch theo một hướng khác nhau.