Công thức tính giá thành: hai công thức, hai câu hỏi khác nhau
Công thức kế toán theo kỳ và công thức giá thành đơn vị trả lời hai câu hỏi khác nhau. Bảng đối chiếu 3 khoản mục kế toán với 10 hạng mục, và vì sao hai con số lệch nhau là bình thường.
Tra cứu «công thức tính chi phí sản xuất» sẽ ra công thức kế toán chuẩn. Bóc giá thành một sản phẩm trên Costdown sẽ ra một con số khác. **Cả hai đều đúng** — chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau, và không biết điều đó là nguồn gốc của rất nhiều tranh cãi trong nội bộ nhà máy.
Hai câu hỏi, hai công thức
| Câu hỏi | Ai hỏi | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Kỳ này sản xuất tốn bao nhiêu? | Kế toán, chủ doanh nghiệp | Báo cáo tài chính, thuế, xem lãi lỗ cả kỳ |
| Một sản phẩm tốn bao nhiêu? | Kỹ thuật, báo giá, cải tiến | Báo giá, so sánh, chứng minh một cải tiến |
Câu thứ nhất nhìn **cả kỳ**, gộp mọi sản phẩm. Câu thứ hai nhìn **một sản phẩm**, tách khỏi mọi thứ khác. Không câu nào suy ra được câu kia bằng phép chia đơn giản.
Công thức kế toán theo kỳ
Đây là công thức người ta tìm thấy khi tra cứu, và nó gom chi phí theo **khoản mục**:
**Tổng chi phí sản xuất trong kỳ = Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp + Chi phí nhân công trực tiếp + Chi phí sản xuất chung**
Rồi từ chi phí của kỳ ra giá thành của sản phẩm **đã hoàn thành** trong kỳ:
**Giá thành sản phẩm hoàn thành = Chi phí dở dang đầu kỳ + Tổng chi phí sản xuất trong kỳ − Chi phí dở dang cuối kỳ**
Công thức giá thành đơn vị
Costdown tính theo hướng còn lại — cộng những gì **một sản phẩm** tiêu tốn, theo đúng thứ tự nó đi qua xưởng:
**Giá thành đơn vị = Nguyên vật liệu + Máy móc + Nhân công + Dụng cụ + Phế phẩm + Sửa lại + Gia công ngoài + Bao bì + Vận chuyển + Chi phí chung − Giá trị thu hồi**
Không có dở dang trong công thức này, vì nó không nhìn theo kỳ. Nó tính một sản phẩm đã làm xong.
Đối chiếu: 3 khoản mục kế toán và 10 hạng mục
Mười hạng mục không mâu thuẫn với ba khoản mục kế toán — chúng **chi tiết hơn**. Bảng dưới đây là cầu nối:
| Khoản mục kế toán | Hạng mục tương ứng trong Costdown |
|---|---|
| Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp | 1. Nguyên vật liệu (và khoản trừ Giá trị thu hồi) |
| Chi phí nhân công trực tiếp | 3. Nhân công |
| Chi phí sản xuất chung | 2. Máy móc · 4. Dụng cụ · 10. Chi phí chung phân xưởng |
| Tuỳ cách hạch toán của từng doanh nghiệp | 5. Phế phẩm · 6. Sửa lại · 7. Gia công ngoài |
| Thường nằm NGOÀI giá thành sản xuất | 8. Bao bì bán hàng · 9. Vận chuyển giao hàng |
Vì sao hai con số lệch nhau — và đó là bình thường
Đây là chỗ hay gây tranh cãi nhất: bạn lấy con số Costdown đem so với «giá thành sản xuất» trên sổ, thấy lệch, rồi kết luận một bên tính sai. Thường thì **không bên nào sai** — chúng khác phạm vi.
- Hai dòng cuối bảng trên. Bao bì bán hàng và cước giao hàng nhiều doanh nghiệp không đưa vào giá thành sản xuất, nhưng chúng là chi phí thật của sản phẩm nên Costdown vẫn tính.
- Sản phẩm dở dang. Kế toán chuyển chi phí dở dang sang kỳ sau; giá thành đơn vị không có khái niệm đó.
- Phân bổ chi phí chung. Kế toán phân bổ theo tiêu thức của cả kỳ; giá thành đơn vị phân bổ theo tiêu thức bạn chọn cho sản phẩm đó.
- Phạm vi sản phẩm. Sổ sách gộp mọi mã hàng trong kỳ; giá thành đơn vị tách riêng một mã.
Khi nào dùng công thức nào
| Việc cần làm | Dùng công thức nào |
|---|---|
| Lập báo cáo tài chính, kê khai thuế | Kế toán theo kỳ — đó là công thức bắt buộc theo chế độ kế toán |
| Báo giá cho khách | Giá thành đơn vị — khách mua một sản phẩm, không mua một kỳ |
| Chứng minh một cải tiến tiết kiệm được bao nhiêu | Giá thành đơn vị, trước và sau, cùng phạm vi |
| So sánh với nhà máy khác | Giá thành đơn vị — vì kỳ kế toán của hai bên không giống nhau |
Ba việc cuối là lý do Costdown tồn tại. Công thức kế toán không làm được chúng — không phải vì nó kém, mà vì nó được thiết kế để trả lời câu hỏi khác.
Ba chỗ hay sai khi trộn hai công thức
- Lấy tổng chi phí sản xuất cả kỳ chia cho tổng sản lượng cả kỳ rồi gọi đó là giá thành một sản phẩm. Chỉ đúng khi cả kỳ chỉ làm đúng một mã hàng — hiếm khi đúng.
- Lấy tỷ lệ chi phí chung của kỳ này áp cho một sản phẩm làm ở kỳ sản lượng khác hẳn. Chi phí chung chạy theo thời gian, nên nó phải chia cho sản lượng của CHÍNH kỳ đó.
- So bảng có tính bao bì và vận chuyển với bảng không tính, rồi kết luận bên kia hiệu quả hơn. Đó là chênh lệch phạm vi, không phải chênh lệch năng lực.
Bài liên quan
- Tiền tiết kiệm có thật không: nút thắt và ba cách con số thành tiền
Vì sao một cải tiến làm máy chạy nhanh hơn thường không đem lại đồng nào, khi nào con số trên bảng tính trở thành tiền thật, và cách khai ô nút thắt để hệ thống cảnh báo giúp bạn.
- Sáu ô hay bị bỏ trống, và ô nào làm sai theo hướng nào
Tỷ lệ đạt vật liệu, hệ số phụ trội người và máy, điện năng, số sản phẩm mỗi thùng và chi phí cố định theo lô: sáu ô ít ai khai, mỗi ô làm giá thành lệch theo một hướng khác nhau.